Iowa, de grootste producent van mais, varkensvlees en eieren in de Verenigde Staten, heeft de op een na hoogste kankerincidentie van het land. Terwijl kanker landelijk minder vaak voorkomt, stijgt het aantal diagnoses in Iowa. NRC-correspondent Emilie van Outeren sprak op het platteland met patienten en boeren en beschrijft hoe het onderwerp de verkiezingscampagne van de midterms is binnengedrongen src:2367.
Ik wil het niet allemaal toeschrijven aan landbouwchemicaliën, maar we kunnen er ook niet omheen.
Wat de cijfers zeggen
Het Iowa Cancer Registry, gefinancierd door het National Cancer Institute (SEER), verwacht voor 2026 21.700 nieuwe invasieve kankers en 6.400 sterfgevallen. De leeftijdsgecorrigeerde incidentie over 2018-2022 is 498,8 per 100.000 inwoners; bij jongvolwassenen ligt die significant hoger dan in de rest van de VS src:2368. Iowa staat op plaats twee in de VS en is een van drie staten met een significante stijging van de incidentie in 2018-2022 src:2369. Het registerrapport van 2026 heeft kanker bij de agrarische bevolking als themahoofdstuk, op basis van de Agricultural Health Study src:2368.
Een eerste fase van een door de staat betaald onderzoek (1 miljoen dollar) wees volgens de Des Moines Register leefstijl- en demografische factoren als roken en alcohol aan als verklaring voor 76 procent van de extra gevallen bij vijf kankertypen. Omgerekend over alle typen blijft ongeveer 65 procent van de circa 2.000 extra diagnoses per jaar nog onverklaard of niet onderzocht src:2374. Dat rapport zelf is nog niet ingezien.
Nitraat in drinkwater
De Amerikaanse drinkwaternorm voor nitraat is 10 mg/L als nitraat-stikstof, ongeveer 44 mg/L nitraat. De norm is vastgesteld om zuigelingen te beschermen tegen methemoglobinemie (blauwe baby-ziekte), niet tegen kanker. Een overzichtsstudie van meer dan dertig epidemiologische studies vond het sterkste bewijs voor een verband met darmkanker, schildklierziekte en neuralebuisdefecten, vaak bij niveaus onder die norm; in een cohort van vrouwen in Iowa werden verbanden met blaas- en eierstokkanker gevonden. De auteurs noemen het bewijs niet sluitend en pleiten voor beter blootstellingsonderzoek src:2370.
In juni 2025 kondigde Central Iowa Water Works voor het eerst een sproeiverbod af voor de regio Des Moines, omdat nitraat in de Raccoon en de Des Moines River de zuiveringscapaciteit dreigde te overschrijden src:2371. De Raccoon bereikte 20,55 mg/L nitraat-stikstof, het op een na hoogste niveau ooit gemeten (record: 24,39 mg/L in 2013) src:2372. Het geleverde drinkwater bleef binnen de norm. Particuliere putten, waar veel plattelandsbewoners van afhankelijk zijn, vallen niet onder die federale norm src:2370.
Ter vergelijking: de Europese Drinkwaterrichtlijn hanteert 50 mg/L nitraat src:2373, vrijwel gelijk aan de Amerikaanse norm. Ook die grens is gebaseerd op acute effecten bij zuigelingen.
Pesticiden en PFAS
De reportage noemt naast nitraat pesticiden en PFAS als landbouwgerelateerde stoffen waarvoor het bewijs voor kankerrisico groeit, naast roken, voeding, radon en erfelijkheid src:2367. Deze bewering is in dit artikel nog niet per stof in primaire bronnen gecontroleerd; het themahoofdstuk van het Iowa Cancer Registry over de Agricultural Health Study is daarvoor het aangewezen vertrekpunt src:2368.
Politieke context
Volgens NRC kan geen kandidaat in Iowa om het onderwerp heen. In de senaatsrace om de opvolging van de Republikeinse senator Joni Ernst staat Republikein Ashley Hinson tegenover Democraat Josh Turek, die campagne voert op betaalbare zorg. In de gouverneursrace richten zowel Democraat Rob Sand als Republikein Zach Lahn zich op waterkwaliteit en onderzoek naar oorzaken src:2367. NRC schrijft dat de agrolobby vooral aan de Republikeinse Partij is verbonden en strengere regels heeft kunnen tegenhouden; dat is de duiding van de krant en hier niet zelf onderzocht.
Terwijl kanker partijloos is.
Hoe stoffen worden toegelaten
In de VS registreert de EPA een pesticide onder de federale pesticidewet FIFRA als het bij gangbaar gebruik "niet in het algemeen onredelijke nadelige effecten" heeft src:2375. Wat onredelijk is, wordt bepaald met een afweging van economische, sociale en milieukosten en -baten src:2376. Dat de toepassing noodzakelijk is, mag geen voorwaarde zijn src:2375. De aanvrager levert de studies aan. Bij gebruik op voedselgewassen eist de EPA onder meer een chronische studie bij knaagdieren en een kankerstudie bij twee knaagdiersoorten, met een minimumduur van 24 maanden voor de rat en 18 maanden voor de muis. Bij niet-voedselgebruik zijn die studies alleen onder voorwaarden verplicht src:2382.
In de EU ligt het voorzorgsbeginsel ten grondslag aan het milieubeleid src:2378 en aan de pesticidenverordening 1107/2009 src:2381. Volgens die verordening moet de industrie aantonen dat een stof geen schadelijk effect heeft op de gezondheid van mens of dier, en lidstaten mogen voorzorg toepassen bij wetenschappelijke onzekerheid. De producent dient de aanvraag en het dossier in. Een werkzame stof die als kankerverwekkend categorie 1A of 1B is ingedeeld, wordt in beginsel niet goedgekeurd src:2381. Het Hof van Justitie oordeelde in 2019 dat het noemen van het beginsel niet volstaat: de autoriteiten moeten beschikken over voldoende betrouwbare en actuele gegevens, ook over langetermijneffecten zoals kankerverwekkendheid src:2377. Op papier legt de EU de bewijslast dus nadrukkelijker bij de aanvrager dan de Amerikaanse risico-batenafweging. Voor combinaties van stoffen (cocktaileffecten) eisen de Europese regels src:2381 dat cumulatieve en synergetische effecten worden meegewogen, maar alleen als daarvoor door EFSA aanvaarde methoden beschikbaar zijn. De eerste twee cumulatieve beoordelingen verschenen pas in 2020. Ze gingen alleen over residuen in voedsel en over twee effecten (schildklier en zenuwstelsel) src:2379 src:2380. Blootstelling via drinkwater, lucht of beroepsmatig gebruik viel daarbuiten. Of dat in de praktijk tot strengere toelating leidt, wordt in dit artikel niet beoordeeld; zie ook art:2104 en art:1669.
Visie Burgerplatform
De situatie in Iowa laat zien wat er gebeurt als een norm alleen acute risico's afdekt en de bron, intensieve bemesting en gewasbespuiting, ongemoeid blijft: drinkwaterbedrijven gaan zuiveren, burgers betalen, en de gezondheidsvraag blijft open. Dat sluit aan bij de Burgerplatform-dossiers over nitraat en mest, pesticiden en waterkwaliteit, onder meer art:2236 over de Kaderrichtlijn Water. Uitgangspunt blijft: eerst stopmaatregelen aan de bron, daarna pas zuiveren achteraf. Ook in Nederland ligt de nitraatnorm op 50 mg/L en is die niet bedoeld als bescherming tegen langdurige blootstelling aan lagere concentraties; de bevindingen in src:2370 zijn reden om dat voorzorgsprincipe serieus te nemen.
Volgens Burgerplatform ligt de grondoorzaak in de manier van toelaten: stoffen komen op de markt zonder dat hun onschadelijkheid op lange termijn is aangetoond, en het voorzorgsbeginsel wordt in de praktijk onvoldoende toegepast. Een Amerikaans stelsel dat risico afweegt tegen economisch nut src:2376 laat daar meer ruimte voor dan het Europese uitgangspunt dat de industrie onschadelijkheid moet aantonen src:2377. Kennelijk worden stoffen te makkelijk toegelaten: cocktaileffecten tellen alleen mee voor zover er een aanvaarde methode bestaat, en die bestaat tot nu toe slechts voor enkele effecten en alleen via voedsel src:2379. Maar ook in de EU blijft volgens Burgerplatform de vraag of die bewijslast in de praktijk wordt waargemaakt. Waarom toelating zo vaak voorgaat op voorzorg, en welke rol economische belangen daarbij spelen, is een open vraag die nader onderzoek verdient. Dat sluit aan bij het pleidooi in art:1998: verbieden, tenzij de noodzaak en onschadelijkheid vaststaan.
