In zijn column in de Volkskrant zet Kustaw Bessems twee besluiten van minister Sophie Hermans (VWS) naast elkaar. Eerst bood het kabinet excuses aan Q-koortspatiënten (art:2184). Kort daarna volgde een Kamerbrief met beperkte budgetten voor postcovid. Zijn conclusie:
Zo niet, dan kan Hermans op haar departement de excuses aan postcovidpatiënten voor 2040 wellicht vast klaarleggen.
Dit artikel zet eerst op een rij wat de bronnen zeggen. Daarna volgt de visie van Burgerplatform.
1. Een patroon: Q-koorts en covid
Q-koorts. Volgens de evaluatiecommissie-Van Dijk (2010) trad de overheid tijdens de epidemie te traag, te terughoudend en te afwachtend op. De verschillende werkwijzen van de ministeries van Landbouw (LNV) en Volksgezondheid (VWS) werkten vertragend src:2359. De Nationale ombudsman schreef in 2024:
Gedurende de epidemie heeft de overheid lange tijd het publiek niet geïnformeerd over de Q-koortsuitbraken op boerderijen.
Pas eind 2009 werden de geiten op besmette bedrijven geruimd src:2357. De ombudsman trok in 2024 ook een lijn naar postcovid: volgens hem moeten de ervaringen met Q-koortspatiënten worden gebruikt in de omgang met postcovidpatiënten src:2358.
Covid. Volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid was de bezetting van de ic-bedden de hele crisis leidend, en hoorde postcovid niet bij de doelen van het kabinet:
Deze maakten geen onderdeel uit van de oorspronkelijke doelstellingen en drongen zo niet tot de crisisaanpak door. Het kabinet paste de strategie hierop niet aan.
2. Geitenhouderijen: welke afstand tot woningen?
- Tot nu toe: voor geiten bestaat geen wettelijke afstand tot woningen met het oog op de gezondheid. De Wet geurhinder en veehouderij (2006) regelt alleen geurhinder. De vaste minimumafstand van 50 of 100 meter in die wet geldt niet voor geiten, omdat geiten een geuremissiefactor hebben. Voor hen geldt alleen een geurnorm src:2363.
- Het bewijs: de onderzoeken naar veehouderij en de gezondheid van omwonenden (VGO) vinden al elf jaar op rij meer longontstekingen bij mensen die binnen 2 kilometer van een geitenhouderij wonen. Het gaat naar schatting om 1.200 tot 6.600 extra longontstekingen en 20 tot 100 extra sterfgevallen per jaar src:2360.
- Het advies: de Gezondheidsraad noemde het verband in 2025 waarschijnlijk oorzakelijk. De raad adviseerde om uit voorzorg ten minste 1 kilometer afstand aan te houden tussen nieuwe geitenhouderijen en nieuwe woningen src:2361.
- Het besluit: het kabinet koos in juli 2026 voor een landelijke afstandsnorm van 500 meter, de helft van wat de raad adviseerde. Volgens het kabinet is het risico op 500 tot 1.000 meter niet statistisch significant verhoogd, en zou een norm van 1 kilometer de woningbouw te veel beperken. De norm geldt alleen voor nieuwe situaties, en de invoering vergt nog een milieueffectrapportage. Tot die tijd geldt in 9 van de 12 provincies een provinciaal verbod op nieuwe geitenhouderijen of uitbreiding src:2362.
3. Welke verantwoordelijkheid neemt de overheid?
- Q-koorts: het kabinet maakte in 2026 excuses aan Q-koortspatiënten. Die gelden voor de gebrekkige zorg en opvang na de epidemie, niet voor het optreden tijdens de epidemie zelf (art:2184).
- Postcovid: de overheid heeft geen excuses gemaakt. Volgens de Kamerbrief van 8 oktober 2026 wordt het ZonMw-onderzoeksprogramma verlengd tot eind 2031, met 2,8 miljoen euro extra. Voor de expertisecentra komt er vanaf 2028 tien jaar lang 1 miljoen euro per jaar, bedoeld om hun kennis onder te brengen in een landelijk netwerk src:2353.
- Gezondheidsraad: de raad schat dat ongeveer 400.000 mensen van 12 jaar en ouder postcovid hebben, van wie ongeveer 100.000 ernstig beperkt zijn. De raad pleitte voor een langlopend onderzoeksprogramma naar alle vormen van PAIS src:2354. Dat programma is er (nog) niet.
Volgens nieuwsberichten gaven de expertisecentra in 2025 en 2026 samen 27 miljoen euro uit, en ging er de afgelopen jaren ruim 40 miljoen euro naar onderzoek. Die bedragen zijn niet in een primaire bron gecontroleerd.
4. Meeleven en het budget
Volgens de column zei de minister bij een protestwake:
Ik snap dat er structureel geld nodig is. Maar heb je mijn begroting gezien? Dat geld heb ik nu niet.
Dit citaat is alleen door de column overgeleverd. Ter vergelijking:
| Post | Bedrag | Bron |
|---|---|---|
| Extra geld ZonMw-onderzoek postcovid (tot 2031) | 2,8 mln euro | src:2353 |
| Expertise postcovid/PAIS-netwerk, vanaf 2028 | 1 mln euro per jaar | src:2353 |
| Duits onderzoek naar postinfectieuze aandoeningen, 2026-2035 | 500 mln euro (ongeveer 50 mln per jaar) | src:2355 |
| Fossiele regelingen in Nederland, 2025 (vooral belastingvoordelen) | 29,8 mld euro bruto | src:1636 |
| Compensatie aan geiten- en schapenhouders rond Q-koorts | 55 mln euro | src:1299 |
Wat wel en niet te vergelijken is:
- Het bedrag voor fossiele regelingen bestaat vooral uit belasting die niet wordt geheven. Het is een bruto-optelling, en afschaffen levert het hele bedrag niet op src:1636. Het geld zit ook niet op de begroting van VWS.
- Het Duitse bedrag is vergelijkbaar onderzoeksgeld, voor een land met bijna vijf keer zoveel inwoners.
- Het bedrag van 55 miljoen euro komt uit een vakblad (secundaire bron).
5. Wie was verantwoordelijk?
- Q-koorts (2007-2010): verantwoordelijk waren minister Gerda Verburg (LNV) en minister Ab Klink (VWS) src:2359.
- Covid (2020-2022): minister-president was Mark Rutte (VVD). Minister van VWS Hugo de Jonge (CDA) was vanaf 19 maart 2020 verantwoordelijk voor de bestrijding van corona. Daarvoor was minister voor Medische Zorg Bruno Bruins (VVD) verantwoordelijk src:2364.
- Postcovid (nu): de Kamerbrief van oktober 2026 is van minister van VWS Sophie Hermans src:2353.
Burgerplatform-visie
De feiten hierboven komen uit de bronnen. Wat volgt, is de visie van Burgerplatform:
- Het patroon. Bij Q-koorts schoot de overheid tekort, waardoor mensen ziek werden en ziek bleven. Bij covid nam het kabinet postcovid niet op in zijn doelen. In beide gevallen betalen patiënten de prijs.
- Geen goede regels. Twintig jaar na de Q-koortsuitbraak is er nog steeds geen landelijke afstand tussen geitenhouderijen en woningen van kracht. De norm die er komt, is de helft van wat de Gezondheidsraad uit voorzorg adviseert, en geldt alleen voor nieuwe situaties. Burgerplatform vindt dat gezondheid hier zwaarder moet wegen dan de ruimte voor bouwen en uitbreiden.
- Verantwoordelijkheid. Voor Q-koorts kwamen er pas na bijna twintig jaar excuses, en alleen voor de zorg achteraf. Voor postcovid lijkt dezelfde route te worden gevolgd, terwijl de ombudsman juist vroeg om lessen te trekken.
- Meeleven en geld. Burgerplatform vraagt zich af hoe meeleven met patiënten samengaat met "geen geld", terwijl er voor andere zaken, zoals fossiele regelingen, miljarden beschikbaar zijn. Is dat een kwestie van prioriteiten, of "spreken met dubbele tong"? Dat is een vraag die de minister in de Kamer zou moeten beantwoorden.
- Wie lost het op? De VVD presenteert zich vaak als partij die problemen oplost. Tijdens de coronacrisis leverde de VVD de minister-president src:2364. Burgerplatform stelt daarom de vraag: welke verantwoordelijkheid nemen de bewindspersonen en partijen die bij Q-koorts en covid aan het roer stonden, voor de gevolgen die nu op tafel liggen?
- Brede welvaart. Wie nu bezuinigt op onderzoek, verschuift de kosten naar later en naar elders: naar uitkeringen, schooluitval en mantelzorg. Burgerplatform pleit voor het langlopende onderzoeksprogramma dat de Gezondheidsraad adviseert, en voor een raming van de maatschappelijke kosten van postcovid.
